Actieknop
Vliegveld Mei 1940

Vliegveld Mei 1940

Door Richard de Mos.

Met de naderende oorlogsdreiging uit het oosten werd Soesterberg te kwetsbaar geacht als operationeel vliegveld en werden de meeste operationele eenheden sinds de mobilisatie in herfst 1939 verspreid over andere vliegvelden.

Op 7 Mei 1940 kwam de opdracht om vliegveld Soesterberg volledig te ontruimen. Alle vliegklare machines werden die dag overgevlogen naar andere vliegvelden. Op 8 Mei verliet het Luchtvaartbedrijf het vliegveld. Ze vertrokken per trein met meenemen van machines, apparaten en onderdelen.
Vliegparkcommandant Kapitein Wijn bleef met een grondbezetting van circa 100 man achter, waaronder bewaking- en luchtafweer troepen.

Kaart van het vliegkamp in Mei 1940 met daarop de luchtafweer-opstellingen. (Bron: Collectie Dik Top)
Kaart van het vliegkamp in Mei 1940 met daarop de luchtafweer-opstellingen. (Bron: Collectie Dik Top)

De vliegheide en het noodlandingsterrein werden versperd met rioolputten en autokarkassen, om landingen door Duitse vliegtuigen te voorkomen.

In de vroege ochtend van 10 Mei verschenen circa 3:30 uur Duitse jagers die het vliegveld laagvliegend beschieten. Op zoek naar te vernietigen vliegtuigen richtten zich vooral op de expositie-vliegtuigen die bij Theehuis Soesterdal staan. Op zich onschuldig, maar omdat Nederlandse troepen het Soesterdal gebruikten, leverde dat wel gevaar op.
Kort daarna verschenen er vanuit Bosch en Duin 3 Duitse Heinkel He111 vliegtuigen boven het vliegveld op circa 50 meter hoogte. Vliegend naar zuidelijke richting, werden ze beschoten door de Nederlandse luchtafweer. 1 toestel werd geraakt en zwenkte naar links uit waarbij het een tweede toestel raakte. Bij stortten vervolgens neer op een 100 meter afstand van elkaar in het gebied tussen de radiomast en landhuis De Paltz.
Hierna volgde nog een aanval van een aantal Duitse jagers die met zwaarder boordgeschut gebouwen beschoten. Verschillende hangaars en gebouwen werden doorzeefd maar grote schade werd niet aangericht. De beschietingen die ochtend leverden wel 1 zwaargewonde op (longschot) en 10 licht gewonden.
De expositie-vliegtuigen van het Soesterdal werden verplaatst en verbrand om geen verdere beschietingen aan te trekken.

Hierna werd het vliegveld niet meer aangevallen.

Duitse luchtfoto van Soesterberg op 10 Mei 1940. Gemarkeerd de obstakels die op het vliegterrein zijn geplaatst. (Bron: Bundesarchiv RL-2-II, met dank aan Kamp Amersfoort)
Duitse luchtfoto van Soesterberg op 10 Mei 1940. Gemarkeerd de obstakels die op het vliegterrein zijn geplaatst. (Bron: Bundesarchiv RL-2-II, met dank aan Kamp Amersfoort)

12 Mei landden in de namiddag verschillende Nederlandse toestellen die een missie hadden uitgevoerd boven de Grebbe. Dat zijn onder andere 3 D17’s, die een bombardements-missie van vijf Fokker CV’s en 1 Fokker CX begeleidden.
Voor de landing moesten ze een smalle geul gebruiken die vrijgehouden was tussen de opgeworpen obstakels. Dat ging niet helemaal goed en een D17 en 1 CV werden in de landing beschadigd. Ook een aangeschoten G1 zou geland zijn.
Bij het opstijgen op 13 Mei ging het ook mis en raakte nog een vliegtuig een obstakel waardoor het ernstig beschadigd werd.
(NB de vele verschillende bronnen en geschiedschrijvingen over deze gebeurtenissen spreken elkaar allen tegen om welke vliegtuig-types, piloten en registratienummers het precies ging!)

1 van de achtergebleven D17s die in de landing of start door een obstakel beschadigd raakte. Het registratienummer lijkt duidelijk 207 zijn, terwijl de meeste bronnen het hebben over de 209 waar Plesman in gevlogen zou hebben. (Collectie SLS39-45)
1 van de achtergebleven D17s die in de landing of start door een obstakel beschadigd raakte. Het registratienummer lijkt duidelijk 207 zijn, terwijl de meeste bronnen het hebben over de 209 waar Plesman in gevlogen zou hebben. (Collectie SLS39-45)

13 Mei werd omstreeks 18:00 uur het bericht door de Vliegparkcommandant ontvangen om bij het invallen van de duisternis het vliegkamp te ontruimen. De officieren en staf moesten naar Den Haag en burgerwerklieden werden weggezonden. De telefooncentrale, terreinverlichting, hoogspanningshuisje en elektrische kabels werden vernield en met de aanwezige tractoren en ploegen werd het landingsterrein omgeploegd. Om 20:30 uur werd het vliegkamp verlaten.

Blad uit een fotoalbum van een Duitse militair die in Juni 1940 vliegveld Soesterberg bezocht. Op de foto's te zien de beschadigde D17, een G1 in hangaar en de vernielde Fokker F14 (Collectie SLS39-45)
Blad uit een fotoalbum van een Duitse militair die in Juni 1940 vliegveld Soesterberg bezocht. Op de foto's te zien de beschadigde D17, een G1 in hangaar en de vernielde Fokker F14 (Collectie SLS39-45)
Duitse Flak soldaten die in Juli 1940 hun stelling kwamen aanleggen aan de rand van het noodlandingsterrein, met een aantal autokarkassen nog aanwezig die gebruikt waren om het terrein te versperren. (Collectie SLS39-45)
Duitse Flak soldaten die in Juli 1940 hun stelling kwamen aanleggen aan de rand van het noodlandingsterrein, met een aantal autokarkassen nog aanwezig die gebruikt waren om het terrein te versperren. (Collectie SLS39-45)
Foto uit zomer 1940 van het graf van de 8 bemanningsleden van de twee neergestorte Heinkel HE111's. De rode tekst staat handgeschreven op de achterkant van de foto. (Collectie SLS39-45)
Foto uit zomer 1940 van het graf van de 8 bemanningsleden van de twee neergestorte Heinkel HE111's. De rode tekst staat handgeschreven op de achterkant van de foto. (Collectie SLS39-45)